უზბეკეთი სექციების სია სახელწოდება | უახლესი ისტორია | გეოგრაფია | სახელმწიფო | ადმინისტრაციული დაყოფა | დემოგრაფია | ეკონომიკა | კულტურა | სქოლიო | სანავიგაციო მენიუ41°16′ ჩ. გ. 69°13′ ა. გ. / 41.267° ჩ. გ. 69.217° ა. გ. / 41.267; 69.217Official population 1 January 2016Численность населения Узбекистана превысила 31,57 млн. человекUzbekistan reportsConstitution of the Republic of Uzbekistan2008 Country Report on Human Rights Practices in UzbekistanCountries of the worldUzbekistan will publish its own book of records – Ferghana.ruClimateრრრრრ
გასაახლებელი ინფოდაფაცენტრალური აზიის ქვეყნებიუზბეკეთიაზიის ქვეყნებიგაეროს წევრი სახელმწიფოებიზღვაზე გასასვლელის არმქონე სახელმწიფოები
უზბეკ.უზბეკ.ზღვაზე გასასვლელის არმქონე სახელმწიფოცენტრალურ აზიაშიჩრდილოეთითყაზახეთიტაჯიკეთიყირგიზეთისამხრეთითავღანეთითურქმენეთითურქთა სახაკანოსთემურიდებისXVI საუკუნეშითურქულენოვანმარუსეთის იმპერიის1924 წელსსსრკ-სუზბეკეთის საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკასაბჭოთა კავშირის1991 წლის31 აგვისტოსდემოკრატიულისეკულარულიკონსტიტუციური რესპუბლიკააუზბეკურითურქული ენარუსულიუზბეკებიდსთ-სეუთო-სგაეროსშთო-სადამიანის უფლებათა დამცველიარასამთავრობო ორგანიზაციებიბამბისოქროსურანისბუნებრივი აირისგარდამავალი ეკონომიკიდანსაბაზრო ეკონომიკაზედსთ-სყაზახეთსაარალის ზღვასთურქმენეთსტაჯიკეთსყირგიზეთსცენტრალური აზიისავღანეთთანლიხტენშტაინიგაუდინარი არეაყიზილყუმიჰასრეთ სულთანიჰისარის ქედისსურხანდარიის ოლქშიდუშანბესნალექითტემპერატურაყარაყალპაკეთის რესპუბლიკატაშკენტიბუნებრივი აირინავთობიქვანახშირიოქროურანივერცხლისპილენძიტყვიათუთიავოლფრამიმოლიბდენიბუნებრივი აირიოქროავღანეთიაზერბაიჯანიბაჰრეინიბანგლადეშიბჰუტანიბრუნეიკვიპროსიეგვიპტეერაყივიეტნამითურქეთითურქმენეთიინდოეთიინდონეზიაირანიისრაელიიაპონიაიემენიიორდანიაკამბოჯაკატარილაოსილიბანიმალაიზიამალდივის კუნძულებიმონღოლეთიმიანმარინეპალიომანიპაკისტანიპალესტინარუსეთისაქართველოსინგაპურისირიასომხეთიტაივანიტაილანდიტაჯიკეთიუზბეკეთიფილიპინებიქუვეითიყაზახეთიყირგიზეთიდამოკიდებული ტერიტორიაარცნობილი ქვეყნების სია
(function()var node=document.getElementById("mw-dismissablenotice-anonplace");if(node)node.outerHTML="u003Cdiv class="mw-dismissable-notice"u003Eu003Cdiv class="mw-dismissable-notice-close"u003E[u003Ca tabindex="0" role="button"u003Eდამალვაu003C/au003E]u003C/divu003Eu003Cdiv class="mw-dismissable-notice-body"u003Eu003Cdiv id="localNotice" lang="ka" dir="ltr"u003Eu003Cdiv class="layout plainlinks" align="center"u003Eდაუკავშირდით ქართულ ვიკიპედიას u003Ca href="https://www.facebook.com/georgianwikipedia" rel="nofollow"u003Eu003Cimg alt="Facebook icon.svg" src="//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1b/Facebook_icon.svg/14px-Facebook_icon.svg.png" decoding="async" width="14" height="14" srcset="//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1b/Facebook_icon.svg/21px-Facebook_icon.svg.png 1.5x, //upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1b/Facebook_icon.svg/28px-Facebook_icon.svg.png 2x" data-file-width="256" data-file-height="256" /u003Eu003C/au003E u003Cbu003Eu003Ca rel="nofollow" class="external text" href="https://www.facebook.com/georgianwikipedia"u003EFacebooku003C/au003Eu003C/bu003E-ის ოფიციალურ გვერდზე!nu003Cpu003Eu003Cbr /u003Enu003C/pu003Enu003C/divu003Eu003C/divu003Eu003C/divu003Eu003C/divu003E";());
უზბეკეთი
Jump to navigation
Jump to search
უზბეკეთის რესპუბლიკა O‘zbekiston Respublikasi უზბეკეთი | ||||||
|---|---|---|---|---|---|---|
| ||||||
ჰიმნი: უზბეკეთის ჰიმნი | ||||||
 | ||||||
დედაქალაქი (და უდიდესი ქალაქი) | ტაშკენტი 41°16′ ჩ. გ. 69°13′ ა. გ. / 41.267° ჩ. გ. 69.217° ა. გ. / 41.267; 69.217 | |||||
| ოფიციალური ენა | უზბეკური | |||||
| მთავრობა | რესპუბლიკა | |||||
| - | პრეზიდენტი | შავკათ მირზიიოევი | ||||
| - | პრ.-მინისტრი | აბდულა არიპოვი | ||||
| ფართობი | ||||||
| - | სულ | 447 400 კმ2 (56-ე) | ||||
| - | წყალი (%) | 4.9 | ||||
| მოსახლეობა | ||||||
| - | 2016 შეფასებით | 31 576 400[1][2] (42-ე) | ||||
| - | სიმჭიდროვე | 70,3 კაცი/კმ2 (136-ე) | ||||
მშპ (მუპ) | 2015 შეფასებით | |||||
| - | სულ | $183.933 მილიარდი[3] (62-ე) | ||||
| - | ერთ მოსახლეზე | $5939 (125-ე) | ||||
აგი (2007) | 0.702 (საშუალო) (113-ე) | |||||
| ვალუტა | სომი ( UZS) | |||||
| დროის სარტყელი | UTC+05:00 | |||||
| ქვეყნის კოდი | UZB | |||||
| Internet TLD | .uz | |||||
| სატელეფონო კოდი | 998 | |||||
უზბეკეთი (უზბეკ. Oʻzbekiston) ოფიციალურად უზბეკეთის რესპუბლიკა (უზბეკ. Oʻzbekiston Respublikasi) — ზღვაზე გასასვლელის არმქონე სახელმწიფო ცენტრალურ აზიაში. მას ასევე ესაზღვრება ხუთი ქვეყანა, რომლებსაც თვითონაც არ გააჩნიათ ზღვაზე გასასვლელი: ჩრდილოეთით ყაზახეთი, სამხრეთ-აღმოსავლეთით ტაჯიკეთი, ჩრდილო-აღმოსავლეთით ყირგიზეთი, სამხრეთით ავღანეთი და სამხრეთ-დასავლეთით თურქმენეთი. იგი არის უნიტარული, კონსტიტუციური და საპრეზიდენტო რესპუბლიკა, რომელიც მოიცავს თორმეტ რეგიონს, ერთ ავტონომიურ რესპუბლიკას და დედაქალაქს.
ერთ დროს თურქთა სახაკანოს და მოგვიანებით თემურიდების რეგიონის ნაწილი, რომელიც დღეს მოიცავს უზბეკეთის რესპუბლიკას, ადრეულ XVI საუკუნეში დაიპყრეს აღმოსავლეთ თურქულენოვანმა მომთაბარე ტომებმა. XIX საუკუნეში უზბეკეთის შევიდა რუსეთის იმპერიის შემადგენლობაში და მოგვიანებით, 1924 წელს, გახდა სსრკ-ს ნაწილი, როგორც უზბეკეთის საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკა (უზბეკეთის სსრ). საბჭოთა კავშირის დაშლის შემდეგ, უზბეკეთმა გამოაცხადა დამოუკიდებლობა და 1991 წლის 31 აგვისტოს გახდა უზბეკეთის რესპუბლიკა (ოფიციალურად აღინიშნება მომდევნო დღე).
უზბეკეთი ოფიციალურად დემოკრატიული,[4]სეკულარული, უნიტარული, კონსტიტუციური რესპუბლიკაა მრავალფეროვანი კულტურული მემკვიდრეობით. ქვეყნის ოფიციალური ენა არის უზბეკური, თურქული ენა, რომელიც იყენებს ლათინურ ანბანს და რომელზეც საუბრობს მოსახლეობის დაახლოებით 85 %, თუმცა, რუსული რჩება ფართოდ გამოყენებაში. უზბეკეთის მოსახლეობის 81 % წარმოადგენენ უზბეკები, მათ მოჰყვება რუსები (5,4 %), ტაჯიკები (4,0 %), ყაზახები (3,0 %) და სხვა (6,5 %). უზბეკების უმრავლესობა მუსლიმია.[5] უზბეკეთი დსთ-ს, ეუთო-ს, გაეროს და შთო-ს წევრია. მიუხედავად იმისა, რომ ოფიციალურად უზბეკეთი დემოკრატიული რესპუბლიკაა, ადამიანის უფლებათა დამცველი არასამთავრობო ორგანიზაციები განსაზღვრავენ უზბეკეთს, როგორც „ავტორიტარული სახელმწიფო შეზღუდული სამოქალაქო უფლებებით“.[6]
უზბეკეთის ეკონომიკა ძირითადად ეყრდნობა სასაქონლო პროდუქციის წარმოებაზე, მათ შორის ბამბის, ოქროს, ურანის და ბუნებრივი აირის. მიუხედავად დეკლარირებული მიზნისა, რომელიც ითვალისწინებს გარდამავალი ეკონომიკიდან საბაზრო ეკონომიკაზე გადასვლას, უზბეკეთის მთავრობა განაგრძობს ეკონომიკურ კონტროლს, რომელიც აფერხებს იმპორტს შიდა იმპორტის სასარგებლოდ.
სექციების სია
1 სახელწოდება
2 უახლესი ისტორია
3 გეოგრაფია
4 სახელმწიფო
5 ადმინისტრაციული დაყოფა
6 დემოგრაფია
7 ეკონომიკა
8 კულტურა
9 სქოლიო
სახელწოდება |
ოფიციალური: უზბეკეთის რესპუბლიკა.
ეროვნული: Ozbekiston Respublikasi.
უახლესი ისტორია |
მთავარი სტატია : უზბეკეთის ისტორია.1991 წელს გამოცხადდა უზბეკეთის დამოუკიდებლობა. იგი არის დსთ-ს, სუუამის და სხვა რეგიონული და საფინანსო ორგანიზაციების წევრი.
გეოგრაფია |
მთავარი სტატია : უზბეკეთის გეოგრაფია.
უზბეკეთის რუკა.
უზბეკეთის რუკა კიოპენის კლიმატის კლასიფიკაციით.
უზბეკეთის ფართობი შეადგენს 447 400 კვადრატულ კილომეტრს. ტერიტორიის სიდიდით, მსოფლიოს 56-ე უდიდესი ქვეყანაა, ხოლო მოსახლეობის მიხედვით მსოფლიოს 42-ე ქვეყანაა.[7] ასევე, დსთ-ს წევრ ქვეყნებს შორის ტერიტორიით მე-4 უდიდესი და მოსახლეობით მე-2 უმსხვილესი ქვეყანაა.[8]
უზბეკეთი მდებარეობს ჩრდილოეთი განედის 37° და 46° და დასავლეთი გრძედის 56° და 74° პარალელზე. იგი გადაჭიმულია 1425 კმ დასავლეთიდან აღმოსავლეთისკენ და 930 კმ ჩრდილოეთიდან სამხრეთით. ჩრდილოეთით და ჩრდილო-დასავლეთით ესაზღვრება ყაზახეთსა და არალის ზღვას, სამხრეთ-დასავლეთით თურქმენეთს, სამხრეთ-აღმოსავლეთით ტაჯიკეთს და ჩრდილო-აღმოსავლეთით ყირგიზეთს, აგრეთვე, უზბეკეთი ცენტრალური აზიის ერთ-ერთი უდიდესი ქვეყანაა და ცენტრალური აზიის ერთადერთი სახელმწიფოა, რომელიც ესაზღვრება ყველა სხვა ოთხ ქვეყანას. უზბეკეთს, ასევე მოკლე საზღვარი აქვს (არანაკლებ 150 კმ) ავღანეთთან სამხრეთში.
უზბეკეთი ჩაკეტილი ქვეყანაა, რომელსაც არ გააჩნია ზღვაზე წვდომა. ასევე, უზბეკეთი ერთ-ერთი იმ ორი ქვეყნიდანაა, რომელიც ორმაგად ჩაკეტილია ანუ ქვეყანაა, რომელიც გარშემორტყმულია ჩაკეტილი ქვეყნებით, სხვა ასეთია ლიხტენშტაინი. გარდა ამისა, მისი ადგილმდებარეობის გამო რიგი აუზი გაუდინარი არეა, ქვეყნის არცერთ მდინარეს არ აქვს ზღვაზე გასვლის საშუალება. ქვეყნის ტერიტორიის არანაკლებ 10 % ინტენსიურად დამუშავებული სარწყავი მიწაა, რომელიც მდებარეობს მდინარის ხეობებსა და ოაზისებში. დანარჩენი ტერიტორია უზარმაზარ უდაბნოსა (ყიზილყუმი) და მთებს უჭირავთ.
უზბეკეთის უმაღლესი წერტილია ჰასრეთ სულთანი, სიმაღლე შეადგენს 4643 მეტრს ზღვის დონიდან, მდებარეობს ჰისარის ქედის სამხრეთ ნაწილში სურხანდარიის ოლქში, ტაჯიკეთის საზღვართან, დუშანბეს დასავლეთით (ძველად „კომუნისტური პარტიის 22-ე კონგრესის პიკი“).[8]
უზბეკეთის რესპუბლიკის კლიმატი კონტინენტურია, წლიური მცირე ნალექით (100-200 მმ.). ზაფხულის საშუალო მაღალი ტემპერატურა არის 40 °C (104 °F), ხოლო ზამთრის საშუალო დაბალი ტემპერატურაა დაახლოებით -23 °C (-9 °F).[9]
სახელმწიფო |
სახელმწიფო სისტემა - განვითარებადი დემოკრატია.
საკანონმდებლო ორგანო - ერთპალატიანი პარლამენტი (250 წევრი).
ადმინისტრაციული დაყოფა |
მთავარი სტატია : უზბეკეთის ოლქები.მთავარი სტატია : უზბეკეთის რაიონები.ქვეყნის ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ერთეულებია: 12 რეგიონი (viloyat), 1 რესპუბლიკა (respublika – ყარაყალპაკეთის რესპუბლიკა) და 1 ქალაქი (shahar – ტაშკენტი).
დემოგრაფია |
მთავარი სტატია : უზბეკეთის დემოგრაფია.
მოსახლეობა - 25 981 000 (2003), მათ შორის 80 % უზბეკი, 5,5 % რუსი, 5 % ტაჯიკი, 3 % ყაზახი, 2,5 % ყარაყალპაყები, 1,5 % თათარი.
სახელმწიფო ენა - უზბეკური. სხვა ენები - რუსული, ტაჯიკური.
რელიგია - ისლამი.
დედაქალაქი - ტაშკენტი (2.155 ათასი).
დიდი ქალაქები - სამარყანდი (375), ანდიჯანი (354), ნამანგანი (432), კოკანდი (136), ბუხარა (272), ნუკუსი (262), კარში (226), ფერღანა (220).
ეკონომიკა |
ტაშკენტი
უზბეკეთი მდიდარია მინერალური რესურსებით - ბუნებრივი აირი, ნავთობი, ქვანახშირი, ოქრო, ურანი, ვერცხლი, სპილენძი, ტყვია, თუთია, ვოლფრამი და მოლიბდენი. იგი ამჟამად სიდიდით ბამბის მე-3 ექსპორტიორია მსოფლიოში. მის საექსპორტო კალათაში მნიშვნელოვანია ბუნებრივი აირი, ოქრო, ქიმიკატები, ასევე კვების პროდუქტები, ლითონები, საფეიქრო ნაწარმი. ეროვნული ვალუტა - სუმი (UZS);
კულტურა |
მთავარი სტატია : უზბეკეთის კულტურა.
არქიტექტურა: იჩან-ყალა, ბუხარის და შაჰრისიაბზის ისტორიული ცენტრები, სამარყანდი;
ლიტერატურა: უზბეკურ-ყაზახური ეპოსი - ალფამიში (XIX-XX სს.).
სქოლიო |
↑ Official population 1 January 2016 Russian. Stat.uz (16 March 2015).
↑ Численность населения Узбекистана превысила 31,57 млн. человек
↑ Uzbekistan reports. International Monetary Fund
↑ Constitution of the Republic of Uzbekistan
↑ "Chapter 1: Religious Affiliation". The World’s Muslims: Unity and Diversity. Pew Research Center's Religion & Public Life Project. 9 August 2012. Retrieved 4 September 2013.
↑ US Department of State, 2008 Country Report on Human Rights Practices in Uzbekistan, Bureau of Democracy, Human Rights, and Labour, 25 February 2009
↑ Countries of the world. worldatlas.com. წაკითხვის თარიღი: 2 May 2010.- ↑ 8.08.1Uzbekistan will publish its own book of records – Ferghana.ru. 18 July 2007. Retrieved 29 July 2009.
↑ Climate, Uzbekistan : Country Studies – Federal Research Division, Library of Congress.
| |||||||||||||||||
აზერბაიჯანი
ბელარუსი
ესტონეთი
თურქმენეთი
ლატვია
ლიტვა
მოლდოვა
რუსეთი
საქართველო
სომხეთი
ტაჯიკეთი
უზბეკეთი
უკრაინა
ყაზახეთი
ყირგიზეთი
აფხაზეთის რესპუბლიკა
დნესტრისპირეთი
ინგუშეთი
მთიანი ყარაბაღის რესპუბლიკა
სამხრეთი ოსეთი
ჩეჩნეთის რესპუბლიკა იჩქერია
ლუგანსკის სახალხო რესპუბლიკა
დონეცკის სახალხო რესპუბლიკა
ყირიმის რესპუბლიკა
| |||||
| |||||
| |||||
| |||||||||||||||||||||||||||||||||||
თურქეთი • 
ჩრდილოეთი კვიპროსი
მონღოლეთი: ბაიან-ულეგეის აიმაკი • 
ირანი: ზენჯანი, დასავლეთი აზერბაიჯანი, აღმოსავლეთი აზერბაიჯანი • 
ჩინეთი: სინძიანი • 
ავღანეთი • 
კვიპროსი • 
ბულგარეთი • 
ერაყი • 
გერმანია • 
სერბეთი: კოსოვო • 
ჩრდილოეთი მაკედონია • 
ალბანეთი(RLQ=window.RLQ||[]).push(function()mw.log.warn("Gadget "ReferenceTooltips" was not loaded. Please migrate it to use ResourceLoader. See u003Chttps://ka.wikipedia.org/wiki/%E1%83%A1%E1%83%9E%E1%83%94%E1%83%AA%E1%83%98%E1%83%90%E1%83%9A%E1%83%A3%E1%83%A0%E1%83%98:Gadgetsu003E."););
კატეგორია:
- გასაახლებელი ინფოდაფა
- ცენტრალური აზიის ქვეყნები
- უზბეკეთი
- აზიის ქვეყნები
- გაეროს წევრი სახელმწიფოები
- ზღვაზე გასასვლელის არმქონე სახელმწიფოები
(RLQ=window.RLQ||[]).push(function()mw.config.set("wgPageParseReport":"limitreport":"cputime":"0.560","walltime":"0.857","ppvisitednodes":"value":7825,"limit":1000000,"ppgeneratednodes":"value":0,"limit":1500000,"postexpandincludesize":"value":291581,"limit":2097152,"templateargumentsize":"value":162902,"limit":2097152,"expansiondepth":"value":18,"limit":40,"expensivefunctioncount":"value":10,"limit":500,"unstrip-depth":"value":0,"limit":20,"unstrip-size":"value":4110,"limit":5000000,"entityaccesscount":"value":0,"limit":400,"timingprofile":["100.00% 542.843 1 -total"," 79.49% 431.498 8 თარგი:ნავდაფა"," 32.86% 178.362 4 თარგი:ნავდაფა_ქვეჯგუფი"," 28.68% 155.712 50 თარგი:დროშა"," 23.94% 129.939 1 თარგი:დსთ–ს_ქვეყნები"," 23.80% 129.184 1 თარგი:პოსტსაბჭოთა_ქვეყნები"," 18.83% 102.234 1 თარგი:თურქულენოვანი_რეგიონები"," 17.41% 94.511 1 თარგი:ინფოდაფა_ქვეყანა"," 16.09% 87.333 9 თარგი:Country"," 15.42% 83.680 9 თარგი:Country_flagcountry"],"scribunto":"limitreport-timeusage":"value":"0.009","limit":"10.000","limitreport-memusage":"value":796693,"limit":52428800,"cachereport":"origin":"mw1267","timestamp":"20190701083037","ttl":2592000,"transientcontent":false););"@context":"https://schema.org","@type":"Article","name":"u10e3u10d6u10d1u10d4u10d9u10d4u10d7u10d8","url":"https://ka.wikipedia.org/wiki/%E1%83%A3%E1%83%96%E1%83%91%E1%83%94%E1%83%99%E1%83%94%E1%83%97%E1%83%98","sameAs":"http://www.wikidata.org/entity/Q265","mainEntity":"http://www.wikidata.org/entity/Q265","author":"@type":"Organization","name":"Contributors to Wikimedia projects","publisher":"@type":"Organization","name":"Wikimedia Foundation, Inc.","logo":"@type":"ImageObject","url":"https://www.wikimedia.org/static/images/wmf-hor-googpub.png","datePublished":"2005-03-25T16:29:32Z","image":"https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/8/84/Flag_of_Uzbekistan.svg"(RLQ=window.RLQ||[]).push(function()mw.config.set("wgBackendResponseTime":165,"wgHostname":"mw1239"););
