ხოსროიდები სექციების სია ისტორია | ქართლის მეფობა | ლიტერატურა | სქოლიო | სანავიგაციო მენიუ
ხოსროიანები
ფარნავაზიანთაბაგრატიონებამდეIIIVIIIსპარსეთისხოსრო დიდისმირიან მეფისასფაგურისსომხეთსაქვემო ქართლშიოსეთიდანრევ IIქართულ ენასცეცხლთაყვანისმცემლობაზადენისბიზანტიისწმინდა ნინოსქრისტიანობისსაქართველოსისტორიაზებაკურ IIმითრიდატისვარაზ-ბაკურისბაკურ IIIფარსმან Vმირდატისარჩილ Iსამხრეთ კავკასიაშიბაღდადშითბილისშივახტანგ გორგასალმაკონსტანტინოპოლისვაჭრობისბოლნისის სიონისლაპიდარული წარწერაბაკურ IIIVI საუკუნისსპარსელებმასასანიდების იმპერიასკახეთშიჯავახეთსაკლარჯეთში588გუარამიფლავიუს მავრიკიუს ტიბერიუს ავგუსტუსისგან591ჰერაკლემ627ადარნერსე IარაბთაVII საუკუნისVIII საუკუნისეგრისშიჯუანშერ ჯუანშერიანიოძრხის807
(function()var node=document.getElementById("mw-dismissablenotice-anonplace");if(node)node.outerHTML="u003Cdiv class="mw-dismissable-notice"u003Eu003Cdiv class="mw-dismissable-notice-close"u003E[u003Ca tabindex="0" role="button"u003Eდამალვაu003C/au003E]u003C/divu003Eu003Cdiv class="mw-dismissable-notice-body"u003Eu003Cdiv id="localNotice" lang="ka" dir="ltr"u003Eu003Cdiv class="layout plainlinks" align="center"u003Eდაუკავშირდით ქართულ ვიკიპედიას u003Ca href="https://www.facebook.com/georgianwikipedia" rel="nofollow"u003Eu003Cimg alt="Facebook icon.svg" src="//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1b/Facebook_icon.svg/14px-Facebook_icon.svg.png" decoding="async" width="14" height="14" srcset="//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1b/Facebook_icon.svg/21px-Facebook_icon.svg.png 1.5x, //upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1b/Facebook_icon.svg/28px-Facebook_icon.svg.png 2x" data-file-width="256" data-file-height="256" /u003Eu003C/au003E u003Cbu003Eu003Ca rel="nofollow" class="external text" href="https://www.facebook.com/georgianwikipedia"u003EFacebooku003C/au003Eu003C/bu003E-ის ოფიციალურ გვერდზე!nu003Cpu003Eu003Cbr /u003Enu003C/pu003Enu003Ctable class="messagebox standard-talk" style="font-size:100%; text-align:center; border:3px solid blue; background-color:white;"u003Enu003Ctbodyu003Eu003Ctru003Enu003Ctdu003Eu003Ca href="/wiki/%E1%83%95%E1%83%98%E1%83%99%E1%83%98%E1%83%9E%E1%83%94%E1%83%93%E1%83%98%E1%83%90:%E1%83%94%E1%83%A0%E1%83%9D%E1%83%95%E1%83%9C%E1%83%A3%E1%83%9A%E1%83%98_%E1%83%9B%E1%83%9C%E1%83%98%E1%83%A8%E1%83%95%E1%83%9C%E1%83%94%E1%83%9A%E1%83%9D%E1%83%91%E1%83%98%E1%83%A1_%E1%83%99%E1%83%90%E1%83%A2%E1%83%94%E1%83%92%E1%83%9D%E1%83%A0%E1%83%98%E1%83%98%E1%83%A1_%E1%83%99%E1%83%A3%E1%83%9A%E1%83%A2%E1%83%A3%E1%83%A0%E1%83%98%E1%83%A1_%E1%83%A3%E1%83%AB%E1%83%A0%E1%83%90%E1%83%95%E1%83%98_%E1%83%AB%E1%83%94%E1%83%92%E1%83%9A%E1%83%94%E1%83%91%E1%83%98" title="ვიკიპედია:ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის კულტურის უძრავი ძეგლები"u003Eu003Cimg alt="Khevi, Georgia — View of Gergeti Trinity Church.jpg" src="//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/5f/Khevi%2C_Georgia_%E2%80%94_View_of_Gergeti_Trinity_Church.jpg/100px-Khevi%2C_Georgia_%E2%80%94_View_of_Gergeti_Trinity_Church.jpg" decoding="async" width="100" height="57" srcset="//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/5f/Khevi%2C_Georgia_%E2%80%94_View_of_Gergeti_Trinity_Church.jpg/150px-Khevi%2C_Georgia_%E2%80%94_View_of_Gergeti_Trinity_Church.jpg 1.5x, //upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/5f/Khevi%2C_Georgia_%E2%80%94_View_of_Gergeti_Trinity_Church.jpg/200px-Khevi%2C_Georgia_%E2%80%94_View_of_Gergeti_Trinity_Church.jpg 2x" data-file-width="900" data-file-height="510" /u003Eu003C/au003Enu003C/tdu003Enu003Ctd width="100%"u003Eu003Cbigu003Eu003Cbigu003E u003Cbu003Eu003Ca href="/wiki/%E1%83%95%E1%83%98%E1%83%99%E1%83%98%E1%83%9E%E1%83%94%E1%83%93%E1%83%98%E1%83%90:%E1%83%94%E1%83%A0%E1%83%9D%E1%83%95%E1%83%9C%E1%83%A3%E1%83%9A%E1%83%98_%E1%83%9B%E1%83%9C%E1%83%98%E1%83%A8%E1%83%95%E1%83%9C%E1%83%94%E1%83%9A%E1%83%9D%E1%83%91%E1%83%98%E1%83%A1_%E1%83%99%E1%83%90%E1%83%A2%E1%83%94%E1%83%92%E1%83%9D%E1%83%A0%E1%83%98%E1%83%98%E1%83%A1_%E1%83%99%E1%83%A3%E1%83%9A%E1%83%A2%E1%83%A3%E1%83%A0%E1%83%98%E1%83%A1_%E1%83%A3%E1%83%AB%E1%83%A0%E1%83%90%E1%83%95%E1%83%98_%E1%83%AB%E1%83%94%E1%83%92%E1%83%9A%E1%83%94%E1%83%91%E1%83%98" title="ვიკიპედია:ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის კულტურის უძრავი ძეგლები"u003Eეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის კულტურის უძრავი ძეგლებისu003C/au003E კონკურსი დაიწყო! ჩაერთეთ და მოიგეთ პრიზები!u003C/bu003Eu003C/bigu003Eu003C/bigu003Enu003C/tdu003Eu003C/tru003Eu003C/tbodyu003Eu003C/tableu003Enu003C/divu003Eu003C/divu003Eu003C/divu003Eu003C/divu003E";());
ხოსროიდები
Jump to navigation
Jump to search
 | |
| ქვეყანა | იბერიის სამეფო ქართლის საერისმთავრო |
|---|---|
| ფუძე დინასტია | მიჰრანთა საგვარეულო (სპარს. خاندان مهران) |
| ტიტულები | მეფეები ერისმთავრები |
| მიმართვის ფორმა | მონარქია |
| დამაარსებელი | მირიან III (ქართლის მეფე) |
| უკანასკნელი მმართველი | ჯუანშერ II (ქართლის ერისთავი) |
| დაარსდა | 306 წელს |
| დაიშალა | 787 წელს |
| ეროვნება | ქართველები |
ხოსროვიანები, ხოსროიანები, ხოსროიდები — მეორე ქართული სამეფო დინასტია ფარნავაზიანთა შემდეგ ბაგრატიონებამდე. მართავდა იბერიას და კოლხეთს ახ. წ-აღ. III-VIII საუკუნეებში.
სექციების სია
1 ისტორია
2 ქართლის მეფობა
2.1 დინასტიის დაცემა
3 ლიტერატურა
4 სქოლიო
ისტორია |
დინასტიას სათავე დაუდო სპარსეთის შაჰის, ხოსრო დიდის უფროსმა ვაჟიშვილმა მიჰრანმა, რომელიც ქართულ ისტორიაში ცნობილია მირიან მეფის სახელწოდებით. ფარნავაზიანთა დინასტიის ხოსროვიანთა დინასტიით ჩანაცვლება გამოიწვია უკანასკნელი ფარნავაზიანი მეფის ასფაგურის გარდაცვალებამ სპარსეთის წინააღმდეგ ბრძოლისას, როდესაც სომხეთსა და ქვემო ქართლში შემოჭრილი სპარსთა მარბიელი ლაშქრის წინააღმდეგ ოსეთიდან მოკავშირეების გამოყვანას აპირებდა. ასფაგურს მემკვიდრე ძე არ დარჩა.
 | „და ესე ასფაგურ იყო უკანაჲსკნელი მეფე ფარნავაზიანთა ნათესავისაჲ[1]“ |
| „ხოლო დაესრულნეს მეფენი ქართლისანი ფარნავაზიანნი.[2] “ |
| „და არა ესუა ამას ასფაგურს ძე, არამედ ესუა ასული ერთი.[3]“ |
ქართლის მეფობა |
უმეფოდ დარჩენილმა ქართულმა არისტოკრატიამ მაიჟან სპასპეტის მეთაურობით სპარსეთის შაჰს ქვეყნის დანდობა და მემკვიდრედ 7 წლის მიჰრვანი სთხოვა გასამეფებლად. მას მეუღლედ ასფაგურის ასული აბეშურა შერთეს, რითაც ხაზი გაესვა პირველი დინასტიის მემკვიდრეობითობის უფლების კანონიერ გადასვლას მეორე დინასტიაზე. ხოსროვიანები ამრიგად ქართლის სომხური დინასტიის მეფეებს – არშაკიდებსაც დაუნათესავდნენ, ვინაიდან ასფაგური მამით ფარნავაზიანი, ხოლო დედით არშაკიდი იყო. „მოქცევაჲ ქართლისაჲ“-ს მიხედვით კი მირიანი ქართლის მეფე, რევ II-ს ძე უნდა ყოფილიყო.
მირიან მეფემ, მიუხედავად მისი სპარსული ეთნიკური წარმოშობისა, სწრაფად მოახერხა ქართულ გარემოში ადაპტირება. სწრაფადვე დაეუფლა ქართულ ენას. მიატოვა ცეცხლთაყვანისმცემლობა და ქართული წარმართობის კულტი აღიარა. ამ დროს იგი სულ 7 წლის უნდა ყოფილიყო. მირიანსვე მიეწერება არმაზთან ერთად ახალი კერპის – ზადენის აღმართვა. მირიანის ნახევრად ლეგენდარული მმართველობის დროს საქართველო კვლავ რჩებოდა სპარსეთის და ბიზანტიის პრძოლის ასპარეზად.
15 წლის მირიანს აბეშურა დედოფალი გარდაეცვალა.
| „მოუკუდა ცოლი, ასული ქართველთა მეფისაჲ, და დაესრულა ამას ზედა მეფობაჲ და დედოფლობაჲ ფარნავაზიანთა მეფეთაჲ.[4]“ |
ახალ მეუღლედ ბიზანტიის სამხედრო მინისტრის, პონტოელი ლოგოთეტის ასული ნანა მოიყვანა. სწორად ამ დროს, მირიან მეფეს, ნანა დედოფალს და წმინდა ნინოს უკავშირებს ქართული საისტორიო ტრადიცია მირიანის ბიზანტიური საგარეო პოლიტიკური ვექტორის არჩევას, რაც გამოიხატა ქრისტიანობის სახელმწიფო რელიგიად გამოცხადებით. ამ გადაწყვეტილებამ დიდი გავლენა იქონია საქართველოს სახელმწიფოებრიობაზე და ისტორიაზე. მირიანი ერთ-ერთ უდიდეს მეფედ შემორჩა საქართველოს ისტორიას.
მირიანის მემკვიდრეების: ბაკურ II-ის, მითრიდატის, ვარაზ-ბაკურის (ვარაზ–ბაქარის; ასპაკურეს), ბაკურ III-ის, ფარსმან V-ის, მირდატის, არჩილ I-ის და დროს კვლავ გაძლიერდა სპარსეთის აგრესიული პოლიტიკა სამხრეთ კავკასიაში, რამაც პიკს მიაღწია როდესაც ქვეყანაში შემოჭრილმა სპარსეთის ლაშქარმა მირდატ მეფე შეიპყრო და ტყვედ ბაღდადში-სპარსეთის იმპერიიის იმდროინდელ დედაქალაქში წაიყვანა, სადაც მირდატ მეფე გარდაიცვალა კიდეც. საქართველოს ტახტის ერთადერთ კანონიერ მემკვიდრედ დარჩა არჩილ I-ის მცირეწლოვანი ვაჟი-ვახტანგი, რომელიც ფარნავაზის და მირიანის შემდეგ მესამე უდიდეს მეფედ შევიდა საქართველოს ისტორიაში. ქართული საისტორიო ტრადიცია მას მიაწერს დედაქალაქის თბილისში გადატანას. ვახტანგ გორგასალმა კვლავ განამტკიცა ბიზანტიასთან ალიანსი და უფრო დაუპირისპირდა სპარსეთს. (მიუხედავად იმისა რომ მეფობის დასაწყისში მან ბიზანტიაზე ილაშქრა წართმეული სამხრეთ მიწების დაბრუნების მიზნით და კონსტანტინოპოლის კედლებამდეც კი მივიდა). ვახტანგმა გაატარა ენერგიული და მტკიცე რეფორმები, გააძლიერა მეფის ხელისუფლება, იგი ხელს უწყობა ვაჭრობის განვითარებას. ვახტანგ გორგასალის მეფობის პერიოდსვე უკავშირდება ბოლნისის სიონის პირველი ქართული ლაპიდარული წარწერა და ბოლნისის სამხრეთ ფასადზე-ჯვრის ე. წ. ,,ბოლნურ-კაცხური" სახესხვაობის გაჩენა, რაც მოგვიანებით საქართველოს სახელმწიფო დროშის (გორგასლიან-დავითიან-თამარიანი, ხუთჯვრიანი) პროტოტიპად იქცა. ვახტანგმა აღკვეთა სპარსთა შემოსევები.
ვახტანგ გორგასლის შემდეგ ცენტრალური ხელისუფლება სუსტდება და თავს იჩენს ფეოდალური ანარქია-რითაც დაუყონებლივ ისარგებლეს სპარსელებმა. ბაკურ III-ის მეფობისას, VI საუკუნის მიწურულს შემოსეულ სპარსეთის ლაშქარს სათანადო წინააღმდეგობა არ გაეწია. სპარსელებმა მონარქის ინსტიტუტი საერთოდ გააუქმეს და ქართლი სასანიდების იმპერიას პროვინციად მიუერთეს. დინასტიის უფროსი შტო კახეთში, ხოლო უმცროსი ჯავახეთსა და კლარჯეთში გაიხიზნა. 588 წელს გორგასლის შვილიშვილი დედის ხაზით, გუარამი პირველი ქართველი კურაპალატი გახდა-მიიღო რა ეს ტიტული ბიზანტიის იმპერატორ ფლავიუს მავრიკიუს ტიბერიუს ავგუსტუსისგან. მოგვიანებით 591 წელს სპარსელებმა სასანიდების იმპერიაში დაუშვეს ავტონომიური-ქართლის საერისმთავროს წარმოქმნა.
VI საუკუნის დასაყისში გუარამის მემკვიდრებმა სცადეს ქართლის ხელახალი გაერთიანება სპარსეთის ეგიდით, რასაც ბიზანტიიდან მწვავე რეაქცია მოჰყვა-იმპერატორმა ჰერაკლემ 627 წელს ალყაში მოაქცია და აიღო თბილისი. ერისმთავრის ტიტული გადაეცა ადარნერსე I-ს, დინასტიის უფროსს კახეთის შტოდან. მოგვიანებით უკვე არაბთა შემოსევებმა ადარნერსე II აიძულა ხალიფის სიუზერენიტეტი მიეღო.
დინასტიის დაცემა |
VII საუკუნის ბოლოს ერისმთავრობა გუარამის მემკვიდრეების, ჯავახეთ-კლარჯეთის შტოს ხელში გადავიდა. კახეთის შტოს სამართავად კახეთი დარჩა. თუმცა არაბების გამუდმებულმა შემოსევებმა შინაომებთან შედარებით ახალი - ეგზისტენციალური საფრთხე გაუჩინა ქვეყანას. VIII საუკუნის მიწურულს კახეთის შტოს წარმომადგენელი არჩილი სასტიკად აწამეს არაბებმა. მისი ვაჟი იოვანე ეგრისში გაიქცა. შეწყვიტა არსებობა ჯავახეთ-კლარჯეთის შტომაც. მისი წარმომადგენელი ჯუანშერ ჯუანშერიანი კი კახეთში გაიქცა, სადაც ადარნერსე ერუშეთელ-არტაანელის ასულზე ლატავრაზე დაქორწინდა.
უკვე გუარამ მამფალის დროიდან დინასტიის არაოფიციალურ სახელწოდებად იქცა ბაგრატიონები, გამომდინარე გუარამის მამის-ვახტანგ გორგასლის სიძის-ბაგრატის სახელიდან. ჯუანშერ-ჯუანშერიანის ქორწინებამ ბაგრატიონთა სამთავრო სახლის წარმომადგენელზე - ლატავრა ერუშეთელ-არტაანელზე გაამყარა ხოსროვიანების კავშირი ბივრიტიანთა (ბაგრატიონთა) სახლთან, რომელნიც ოძრხის ერისთავები იყვნენ ჯერ კიდევ ფარნავაზიანთა დინასტიის მეფობისას. ჯუანშერ ჯუანშერიანი უკვე თავადაც იყო ბაგრატიონი (ბივრიტიანი) მამის ხაზით გუარამ მამფალის მემკვიდრეობიდან გამომდინარე. დედით ხოსროვიანი და მამით ბაგრატიონი ჯუანშერ ჯუანშერიანის და მამით ბაგრატიონი ლატავრას ქორწინებამ დაასრულა ხოსროვიანების დინასტიის მმართველობა 807 წელს და გადასცა იგი ახალ, მესამე დინასტიას-ბაგრატიონებს.
ლიტერატურა |
ლეონტი მროველი, ცხოვრება ქართველთა მეფეთა. ქართლის ცხოვრება. ტომი I. გვ. 52. ბაკურ სულაკაურის გამომცემლობა. თბ. 2012
სქოლიო |
↑ ლეონტი მროველი-ცხოვრება ქართველთა მეფეთა. ქართლის ცხოვრება. ტომი I. გვ. 52. ბაკურ სულაკაურის გამომცემლობა. თბ. 2012
↑ ლეონტი მროველი-ცხოვრება ქართველთა მეფეთა. ქართლის ცხოვრება. ტომი I. გვ. 53.
↑ ლეონტი მროველი-ცხოვრება ქართველთა მეფეთა. ქართლის ცხოვრება. ტომი I. გვ. 55.
↑ ლეონტი მროველი-ცხოვრება ქართველთა მეფეთა. ქართლის ცხოვრება. ტომი I.იქვე. გვ. 55
(RLQ=window.RLQ||[]).push(function()mw.log.warn("Gadget "ReferenceTooltips" was not loaded. Please migrate it to use ResourceLoader. See u003Chttps://ka.wikipedia.org/wiki/%E1%83%A1%E1%83%9E%E1%83%94%E1%83%AA%E1%83%98%E1%83%90%E1%83%9A%E1%83%A3%E1%83%A0%E1%83%98:Gadgetsu003E."););
კატეგორია:
- ხოსროიანები
(RLQ=window.RLQ||[]).push(function()mw.config.set("wgPageParseReport":"limitreport":"cputime":"0.168","walltime":"0.204","ppvisitednodes":"value":3924,"limit":1000000,"ppgeneratednodes":"value":0,"limit":1500000,"postexpandincludesize":"value":17473,"limit":2097152,"templateargumentsize":"value":6180,"limit":2097152,"expansiondepth":"value":12,"limit":40,"expensivefunctioncount":"value":0,"limit":500,"unstrip-depth":"value":0,"limit":20,"unstrip-size":"value":1641,"limit":5000000,"entityaccesscount":"value":0,"limit":400,"timingprofile":["100.00% 155.879 1 -total"," 66.97% 104.399 1 თარგი:სამეფო_დინასტია"," 61.49% 95.850 1 თარგი:ინფოდაფა"," 23.94% 37.323 166 თარგი:ინფოდაფა/რიგი"," 20.77% 32.373 1 თარგი:სქოლიო"," 11.89% 18.530 4 თარგი:ციტატა"," 4.75% 7.400 1 თარგი:Lang-fa"," 2.57% 4.012 1 თარგი:Main_other"," 2.37% 3.701 1 თარგი:LangWithName"],"scribunto":"limitreport-timeusage":"value":"0.003","limit":"10.000","limitreport-memusage":"value":543845,"limit":52428800,"cachereport":"origin":"mw1245","timestamp":"20190625081519","ttl":2592000,"transientcontent":false););"@context":"https://schema.org","@type":"Article","name":"u10eeu10ddu10e1u10e0u10ddu10d8u10d3u10d4u10d1u10d8","url":"https://ka.wikipedia.org/wiki/%E1%83%AE%E1%83%9D%E1%83%A1%E1%83%A0%E1%83%9D%E1%83%98%E1%83%93%E1%83%94%E1%83%91%E1%83%98","sameAs":"http://www.wikidata.org/entity/Q211515","mainEntity":"http://www.wikidata.org/entity/Q211515","author":"@type":"Organization","name":"Contributors to Wikimedia projects","publisher":"@type":"Organization","name":"Wikimedia Foundation, Inc.","logo":"@type":"ImageObject","url":"https://www.wikimedia.org/static/images/wmf-hor-googpub.png","datePublished":"2012-06-03T14:39:29Z","image":"https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/2/2a/Svetitskhoveli_fresco._King_Mirian.jpg"(RLQ=window.RLQ||[]).push(function()mw.config.set("wgBackendResponseTime":124,"wgHostname":"mw1248"););
