შაქი (აზერბაიჯანი) სექციების სია გეოგრაფია | ისტორია | ღირსშესანიშნაობები | დაძმობილებული ქალაქები | გალერეა | იხილეთ აგრეთვე | სქოლიო | სანავიგაციო მენიუ41°11′31″ ჩ. გ. 47°10′14″ ა. გ. / 41.19194° ჩ. გ. 47.17056° ა. გ. / 41.19194; 47.17056Narinqala: Shaki's Historyრ
ბაქო
აზერბაიჯანის ქალაქები
აზერ.აზერ.ქალაქიაზერბაიჯანშიშაქის რაიონისდიდი კავკასიონისბაქოდანტოპონიმისაკებისეთნონიმსძვ. წ. VII საუკუნეში1743აჯი-ჩალაბისსეფიანთა ირანისშაქის დამოუკიდებელი სახანო1813გულისტანის ხელშეკრულებითრუსეთის იმპერიისXIVმონღოლების1402თემურლენგისბაიაზიდ Iაბრეშუმსსეფიანთა სახელმწიფოს1551თამაზ I17431819შაქის სახანოსაჯი ჩალაბინადირ შაჰის1744გელერსენ-გორერსენირუსეთის იმპერიას1772აბასგული-აღა ბაქიხანოვისXVXIIXIXჰაჯი სეიდ აბდულ ჰამიდი1456—14571840ლევ ტოლსტოიალექსანდრე დიუმან.რაევსკი19686 მარტს„იუხარი ბაშიმირზა ფათალი ახუნდოვისშაქის ხანების სასახლეც
(function()var node=document.getElementById("mw-dismissablenotice-anonplace");if(node)node.outerHTML="u003Cdiv class="mw-dismissable-notice"u003Eu003Cdiv class="mw-dismissable-notice-close"u003E[u003Ca tabindex="0" role="button"u003Eდამალვაu003C/au003E]u003C/divu003Eu003Cdiv class="mw-dismissable-notice-body"u003Eu003Cdiv id="localNotice" lang="ka" dir="ltr"u003Eu003Cdiv class="layout plainlinks" align="center"u003Eდაუკავშირდით ქართულ ვიკიპედიას u003Ca href="https://www.facebook.com/georgianwikipedia" rel="nofollow"u003Eu003Cimg alt="Facebook icon.svg" src="//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1b/Facebook_icon.svg/14px-Facebook_icon.svg.png" decoding="async" width="14" height="14" srcset="//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1b/Facebook_icon.svg/21px-Facebook_icon.svg.png 1.5x, //upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1b/Facebook_icon.svg/28px-Facebook_icon.svg.png 2x" data-file-width="256" data-file-height="256" /u003Eu003C/au003E u003Cbu003Eu003Ca rel="nofollow" class="external text" href="https://www.facebook.com/georgianwikipedia"u003EFacebooku003C/au003Eu003C/bu003E-ის ოფიციალურ გვერდზე!nu003Cpu003Eu003Cbr /u003Enu003C/pu003Enu003Ctable class="messagebox standard-talk" style="font-size:100%; text-align:center; border:3px solid blue; background-color:white;"u003Enu003Ctbodyu003Eu003Ctru003Enu003Ctdu003Eu003Ca href="/wiki/%E1%83%95%E1%83%98%E1%83%99%E1%83%98%E1%83%9E%E1%83%94%E1%83%93%E1%83%98%E1%83%90:Wikimedia_CEE_Spring_2019" title="ვიკიპედია:Wikimedia CEE Spring 2019"u003Eu003Cimg alt="CEE Spring CEE.xcf" src="//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c3/CEE_Spring_CEE.xcf/100px-CEE_Spring_CEE.xcf.png" decoding="async" width="100" height="65" srcset="//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c3/CEE_Spring_CEE.xcf/150px-CEE_Spring_CEE.xcf.png 1.5x, //upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c3/CEE_Spring_CEE.xcf/200px-CEE_Spring_CEE.xcf.png 2x" data-file-width="548" data-file-height="356" /u003Eu003C/au003Enu003C/tdu003Enu003Ctd width="100%"u003Eu003Cbigu003Eu003Cbigu003E u003Cbu003Eu003Ca href="/wiki/%E1%83%95%E1%83%98%E1%83%99%E1%83%98%E1%83%9E%E1%83%94%E1%83%93%E1%83%98%E1%83%90:Wikimedia_CEE_Spring_2019" title="ვიკიპედია:Wikimedia CEE Spring 2019"u003Eვიკიგაზაფხული 2019u003C/au003E დაიწყო! ჩაერთეთ ვიკიმარათონში და მოიგეთ პრიზებიu003C/bu003Eu003C/bigu003Eu003C/bigu003Eu003Cbr /u003E(კონკურსში მონაწილეობამდე გაეცანით მის u003Ca href="/wiki/%E1%83%95%E1%83%98%E1%83%99%E1%83%98%E1%83%9E%E1%83%94%E1%83%93%E1%83%98%E1%83%90:Wikimedia_CEE_Spring_2019/%E1%83%AC%E1%83%94%E1%83%A1%E1%83%94%E1%83%91%E1%83%98" title="ვიკიპედია:Wikimedia CEE Spring 2019/წესები"u003Eu003Cbu003Eწესებსu003C/bu003Eu003C/au003E)nu003C/tdu003Eu003C/tru003Eu003C/tbodyu003Eu003C/tableu003Enu003Cpu003Eu003Cbr /u003Enu003C/pu003Enu003Ctable class="messagebox standard-talk" style="font-size:100%; text-align:center; border:3px solid red; background-color:white;"u003Enu003Ctbodyu003Eu003Ctru003Enu003Ctdu003Eu003Ca href="/wiki/%E1%83%95%E1%83%98%E1%83%99%E1%83%98%E1%83%9E%E1%83%94%E1%83%93%E1%83%98%E1%83%90:%E1%83%A1%E1%83%90%E1%83%91%E1%83%A3%E1%83%9C%E1%83%94%E1%83%91%E1%83%98%E1%83%A1%E1%83%9B%E1%83%94%E1%83%A2%E1%83%A7%E1%83%95%E1%83%94%E1%83%9A%E1%83%9D_%E1%83%9B%E1%83%94%E1%83%AA%E1%83%9C%E1%83%98%E1%83%94%E1%83%A0%E1%83%94%E1%83%91%E1%83%90%E1%83%97%E1%83%90_%E1%83%99%E1%83%9D%E1%83%9C%E1%83%99%E1%83%A3%E1%83%A0%E1%83%A1%E1%83%98_2019" title="ვიკიპედია:საბუნებისმეტყველო მეცნიერებათა კონკურსი 2019"u003Eu003Cimg alt="UG-GE Wikipedia contest CBP.png" src="//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/eb/UG-GE_Wikipedia_contest_CBP.png/200px-UG-GE_Wikipedia_contest_CBP.png" decoding="async" width="200" height="81" srcset="//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/eb/UG-GE_Wikipedia_contest_CBP.png/300px-UG-GE_Wikipedia_contest_CBP.png 1.5x, //upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/eb/UG-GE_Wikipedia_contest_CBP.png/400px-UG-GE_Wikipedia_contest_CBP.png 2x" data-file-width="1270" data-file-height="512" /u003Eu003C/au003Enu003C/tdu003Enu003Ctd width="100%"u003Eu003Cbigu003Eu003Cbigu003E u003Cbu003E1 აპრილიდან - 31 მაისის ჩათვლით ჩაერთეთ u003Cbr /u003Eu003Ca href="/wiki/%E1%83%95%E1%83%98%E1%83%99%E1%83%98%E1%83%9E%E1%83%94%E1%83%93%E1%83%98%E1%83%90:%E1%83%A1%E1%83%90%E1%83%91%E1%83%A3%E1%83%9C%E1%83%94%E1%83%91%E1%83%98%E1%83%A1%E1%83%9B%E1%83%94%E1%83%A2%E1%83%A7%E1%83%95%E1%83%94%E1%83%9A%E1%83%9D_%E1%83%9B%E1%83%94%E1%83%AA%E1%83%9C%E1%83%98%E1%83%94%E1%83%A0%E1%83%94%E1%83%91%E1%83%90%E1%83%97%E1%83%90_%E1%83%99%E1%83%9D%E1%83%9C%E1%83%99%E1%83%A3%E1%83%A0%E1%83%A1%E1%83%98_2019" title="ვიკიპედია:საბუნებისმეტყველო მეცნიერებათა კონკურსი 2019"u003Eსაბუნებისმეტყველო მეცნიერებათა კონკურსშიu003C/au003E!u003Cbr /u003E შექმენით სტატიები და მოიგეთ პრიზებიu003C/bu003Eu003C/bigu003Eu003C/bigu003Enu003C/tdu003Eu003C/tru003Eu003C/tbodyu003Eu003C/tableu003Enu003C/divu003Eu003C/divu003Eu003C/divu003Eu003C/divu003E";());
შაქი (აზერბაიჯანი)
Jump to navigation
Jump to search
| ქალაქი | |||
|---|---|---|---|
შაქი Şəki | |||
შაქის ღირსშესანიშნაობები | |||
| |||
| ქვეყანა | |||
| კოორდინატები | 41°11′31″ ჩ. გ. 47°10′14″ ა. გ. / 41.19194° ჩ. გ. 47.17056° ა. გ. / 41.19194; 47.17056 | ||
| ფართობი | 9 კმ² | ||
| ცენტრის სიმაღლე | 545±1 მეტრი | ||
| ოფიციალური ენა | აზერბაიჯანული ენა | ||
| მოსახლეობა | 63 000 კაცი (2012) | ||
| სიმჭიდროვე | 7,100 კაცი/კმ² კაცი/კმ² | ||
| ეროვნული შემადგენლობა | აზერბაიჯანელები, რუთულეელბი, ლეზგები, წახები | ||
| სასაათო სარტყელი | UTC+04:00 | ||
| საფოსტო ინდექსი | AZ5500 | ||
| საავტომობილო კოდი | 55 | ||
| ოფიციალური საიტი | http://sheki-ih.gov.az/ | ||
შაქი ვიკისაწყობში | |||
შაქი (აზერ. Şəki; 1968 წლამდე – ნუხა, აზერ. Nuxa) — ქალაქი ჩრდილო-დასავლეთ აზერბაიჯანში, შაქის რაიონის ადმინისტრაციული ცენტრი. განთავსებულია დიდი კავკასიონის სამხრეთ ნაწილში, ბაქოდან 325 კმ-ში. მოსახლეობა შეადგენს 63 ათას კაცს.
სექციების სია
1 გეოგრაფია
2 ისტორია
3 ღირსშესანიშნაობები
4 დაძმობილებული ქალაქები
5 გალერეა
6 იხილეთ აგრეთვე
7 სქოლიო
გეოგრაფია |
შაქის კლიმატს განსაზღვრავენ ციკლონები და ანტიციკლონები, სხვადასხვა საჰაერო მასები და ადგილობრივი ქარები. საშუალო წლიური ტემპერატურა შაქიში 12 °С. ივნისსა და აგვისტოში ტემპერატურა 20-25 °С აღწევს. ქალაქის სიმაღლე 500—850 მ ზღვის დონიდან. ტყეებში იზრდება წიფელი და თხილი. ქალაქის მთავარი მდინარეაბია - ქიში და გურჯანი.
ისტორია |
შაქის სახანოს რუქა, 1823 წ
აზერბაიჯანელი ისტორიკოსების მიხედვით, ტოპონიმი უკავშირდება მომთაბარე ტომ საკების ეთნონიმს, რომლებმაც თანამედროვე აზერბაიჯანის ტერიტორიას ძვ. წ. VII საუკუნეში მოაღწიეს და აქ დასახლდნენ კიდეც.[1] შუა საუკუნეებში შაქი ჯერ ჰერეთის სამეფოს დედაქალაქი იყო, შემდეგ კი ერთიანი საქართველოს შემადგენლობაში შევიდა. 1743 წელს, აჯი-ჩალაბის სეფიანთა ირანის წინააღმდეგ აჯანყების შედეგად, დაარსდა შაქის დამოუკიდებელი სახანო. 1813 წლის გულისტანის ხელშეკრულებით, ქალაქი რუსეთის იმპერიის შემადგენლობაში შევიდა.
როგორც სახელმწიფო ფორმირება შაქი პირველად XIV საუკუნის ბოლოს იხსენიება[2][3]. შაქის მფლობელი იყო სიდი აჰმედ ორლათი, რომელიც გათიურქებული მონღოლების ორლათების ტომიდან იყო. 1402 წელს შაქის ჯარებმა მონაწილეობა მიიღეს თემურლენგის ლაშქრობაში სულთან ბაიაზიდ I წინააღმდეგ[2]. ყარა-ქეშიშ-ოღლუს დინასტიის პერიოდის დროს შაქის რეგიონი იყო აყვავებული სოფლის მეურნეობის ქვეყანა, რომელიც აბრეშუმს აწარმოებდა. სეფიანთა სახელმწიფოს განვითარებით შაქი გარკვეულწილად დამოუკიდებელი სეფიანების ხელისუფლებას აღიარებდა. 1551 წელს შაქის ჯარები ირანის შაჰის თამაზ I მიერ იქნა დამარცხებულ იქნა და ქალაქმა თავისი დამოუკიდებლობა დაკარგა[2].
1743-1819 წლებში შაქი შაქის სახანოს დედაქალაქია[3]. 1743 წელს აჯი ჩალაბი კლავს ნადირ შაჰის ხელქვეითს, შაქის მმართველს მელიქ ნაჯაფს და საკუთარი თავი შაქის ხანად გამოაცხადა.
ირანის მმართველი ნადირ შაჰი იმისათვის, რომ შაქელები დაემორჩილებინა 1744 წელს დიდი არმიიით შეიჭრა შაქიში და ოთხი თვე ალყაში ჰყავდა ციხე სიმაგრე გელერსენ-გორერსენი, სადაც აჯი ჩალაბი იმალებოდა. ნადირ შაჰის ბრძანებით ქალაქი განადგურებულ იქნა. თუმცა ციხესიმაგრის აღება მაინც ვერ მოახერხეს და იძულებული გახდა მოეხსნა ციხის ალყა და შაქი დატოვა. აჯი ჩალაბი სიკვდილის შემდეგ შაქის ხანი გახდა მისი ვაჟი აღაქიში-ბეგი (1755-1760), შემდეგ კი მისი შვილიშვილი ჰუსეინ ხანი (1760-1779). ჩელების დინასტია მართავდა დამოუკიდებელ შაქის ხანს სანამ სახანო რუსეთის იმპერიას შეუერთდა.
შაქის (ნუხას) გერბი რუსეთის იმპერიის დროს
მკვლევარებს მიაჩნიათ, რომ ნუხა — ქალაქის ძველი სახელწოდებაა. თუმცა ისტორიული წყაროების ანალიზების შედეგად, დადგინდა, რომ შაქი და ნუხა სხვადასხვა დასახლებული პუნქტებია. ქალაქი შაქი ოდნავ დაბლა მდებარეობდა, ქიშის ხეობაში. 1772 წელს ძლიერი წყალდიდობის შედეგად ქალაქი დანგრეულ იქნა. მის მერე მოსახლეობა გადავიდა ნუხაში. შედეგად ნუხა ძლიერ განვითარდა და გაფართოვდა[4].
აზერბაიჯანელი ისტორიკოსის აბასგული-აღა ბაქიხანოვის მიერ, ნუხა იყო შირვანის ქალაქი, რომელსაც ადრე ეწოდა ნახია ან ნაგია. ქერიმ აღა ფათეჰი წერდა, რომ ნუხა არსებობდა XV საუკუნეში ნოხუს სახელწოდების ქვეშ.
არქეოლოგიური გათხრებისას ქალაქში იპოვეს მონეტები, რომლებიც XII საუკუნეს მიეკუთვნოდა.
XIX საუკუნის აზერბაიჯანელი ისტორიკოსი ჰაჯი სეიდ აბდულ ჰამიდი ადასტურებდა, რომ შაქი და ნუხა სხვადასხვა ქალაქები იყვნენ. ის წერდა, რომ ნუხისა და შაქის მაცხოვრებლებმა კავშირი შექმნეს და აირჩიეს მმართველად ალიჯანი, რომელიც შედეგად გახდა ხანი და შაქის ვილაიეთს მართავდა. იგი იცავდა სახანოს სპარსელებისგან და კარგი მმართველიც იყო (1456—1457).
1840 წელს შექიმნა შაქის მაზრა, რომლის ცენტრიც ქალაქი ნუხა იყო. ქალაქს ეწვივნენ ისეთი მწერლები, როგორებიც არიან: ლევ ტოლსტოი, ალექსანდრე დიუმა და ასევე გენერალი ნ.რაევსკი[3].
1968 წლის 6 მარტს აზერბაიჯანის სსრ-ის 97-ე მინისტრთა საბჭოს რეზოლუციით ქალაქის ისტორიული ნაწილი „იუხარი ბაში“ არქიტექტურულ ნაკრძალად გამოცხადდა[5].
საბჭოთა წლებში ქალაქი გახდა აზერბაიჯანის სსრ-ს შაქის რაიონის ადმინისტრაციული ცენტრი. ქალაქში დაარსდა აბრეშუმის საწარმო, სამკერვალო ფაბრიკა, თამბაქოს ქარხანა, აგურის ქარხნა, ხორცის ქარხანა, კვების მრეწველობის ქარხანა, ტექსტილის, სასოფლო-სამეურნეო ტექნიკური სკოლები, პედაგოგიური, სამედიცინო და მუსიკალური კოლეჯები, ხალხური თეატრი (დრამატული თეატრი), ადგილობრივი ისტორიის მუზეუმი, აზერბაიჯანელი მწერლისა და განმანათლებლის მირზა ფათალი ახუნდოვის სახლ-მუზეუმი, რომელიც შაქიში დაიბადა, ასევე შაქის ხანების სასახლეც ქალაქში მდებარეობს[6].
ღირსშესანიშნაობები |
შაქის ხანების სასახლე (XVIII ს);- ნუხის ციხესიმაგრე (XVIII ს);
- შაქის ხანის მეჩეთი (XVIII ს);
ზედა ქარავან-სარაი (XVIII ს);
ქვემო ქარავან-სარაი (XVIII ს);
შაქიხანოვების სახლი (XVIII ს);
გილეილის მეჩეთის მინარეთი (XVIII ს)- გედექ-მეჩეთი (XIX ს);
- ჯუმა მეჩეთი (XIX ს);
ომარ ეფენდის მეჩეთი (XIX ს);- „ქიშლაქის“ მეჩეთი (XIX ს);
- მიწისქვეშა აბანო (XIX ს);
მრგვალი ტაძარი (XIX ს);- ციხესიმაგრე გელერსენ გორერსენი;
მირზა ფათალი ახუნდოვის სახლ-მუზეუმი;- რაშიდ-ბეგ ეფენდიევის სახლ-მუზეუმი;
- საბით რაჰმანის სახლ-მუზეუმი.
დაძმობილებული ქალაქები |
გირესუნი, თურქეთი
ოსმანგაზი, თურქეთი
გაბროვო, ბულგარეთი
სლუცკი, ბელარუსი
ელ-პასო, აშშ
ჟმერინკა, უკრაინა
გალერეა |
ქვედა ქარავან სარაი
აბანო
ხანის მეჩეთი და სასაფლაო
ომარ ეფენდის მეჩეთი
შაქის ციხესიმაგრე
შაქის ხანების სასახლე
შაქიხანოვების სახლი
ეკლესია შაქიში

რუსული ზარბაზანი
იხილეთ აგრეთვე |
- შაქის სახანო
სქოლიო |
↑ Narinqala: Shaki's History. წაკითხვის თარიღი: 2010-12-06.- ↑ 2.02.12.2Шеки (историч. область в Азербайджане) — статья из Большой советской энциклопедии.
- ↑ 3.03.13.2Словарь современных географических названий. — Екатеринбург: У-Фактория. Под общей редакцией акад. В. М. Котлякова. 2006.
↑ Рзаев Н. О происхождении Шеки и Нухи // Доклады Академии наук Азербайджанской ССР. — Б., 1973. — С. 88.
↑ Саламзаде А. Р., Исмаилов А. И., Мамед-заде К. М. Шеки. Историко-архитектурный очерк / Под ред. М. А. Усейнова. — Б.: Элм, 1988. — С. 200. — 237 с.
↑ Шеки (город в Азербайджане) — статья из Большой советской энциклопедии.
| ||||||||
(RLQ=window.RLQ||[]).push(function()mw.log.warn("Gadget "ReferenceTooltips" was not loaded. Please migrate it to use ResourceLoader. See u003Chttps://ka.wikipedia.org/wiki/%E1%83%A1%E1%83%9E%E1%83%94%E1%83%AA%E1%83%98%E1%83%90%E1%83%9A%E1%83%A3%E1%83%A0%E1%83%98:Gadgetsu003E."););
კატეგორია:
- აზერბაიჯანის ქალაქები
(RLQ=window.RLQ||[]).push(function()mw.config.set("wgPageParseReport":"limitreport":"cputime":"0.612","walltime":"0.897","ppvisitednodes":"value":9423,"limit":1000000,"ppgeneratednodes":"value":0,"limit":1500000,"postexpandincludesize":"value":101460,"limit":2097152,"templateargumentsize":"value":40552,"limit":2097152,"expansiondepth":"value":35,"limit":40,"expensivefunctioncount":"value":6,"limit":500,"unstrip-depth":"value":0,"limit":20,"unstrip-size":"value":11467,"limit":5000000,"entityaccesscount":"value":1,"limit":400,"timingprofile":["100.00% 766.995 1 -total"," 73.62% 564.688 1 თარგი:ინფოდაფა_დასახლება"," 70.89% 543.735 1 თარგი:ინფოდაფა"," 27.81% 213.315 33 თარგი:Wikidata"," 24.51% 188.027 168 თარგი:ინფოდაფა/რიგი"," 14.30% 109.687 2 თარგი:გამოსახულების_ფორმატირება"," 13.04% 99.989 2 თარგი:Str_right"," 12.79% 98.084 1 თარგი:Wikidata/p18"," 12.55% 96.260 2 თარგი:Str_sub_long"," 7.68% 58.938 2 თარგი:Wikidata-coords"],"scribunto":"limitreport-timeusage":"value":"0.141","limit":"10.000","limitreport-memusage":"value":3139683,"limit":52428800,"cachereport":"origin":"mw1269","timestamp":"20190515070545","ttl":2592000,"transientcontent":false););"@context":"https://schema.org","@type":"Article","name":"u10e8u10d0u10e5u10d8 (u10d0u10d6u10d4u10e0u10d1u10d0u10d8u10efu10d0u10dcu10d8)","url":"https://ka.wikipedia.org/wiki/%E1%83%A8%E1%83%90%E1%83%A5%E1%83%98_(%E1%83%90%E1%83%96%E1%83%94%E1%83%A0%E1%83%91%E1%83%90%E1%83%98%E1%83%AF%E1%83%90%E1%83%9C%E1%83%98)","sameAs":"http://www.wikidata.org/entity/Q234783","mainEntity":"http://www.wikidata.org/entity/Q234783","author":"@type":"Organization","name":"Contributors to Wikimedia projects","publisher":"@type":"Organization","name":"Wikimedia Foundation, Inc.","logo":"@type":"ImageObject","url":"https://www.wikimedia.org/static/images/wmf-hor-googpub.png","datePublished":"2017-03-16T13:53:52Z","image":"https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/a/a4/Shaki_montage2.jpg"(RLQ=window.RLQ||[]).push(function()mw.config.set("wgBackendResponseTime":128,"wgHostname":"mw1268"););